مقدمه :

فناوری های نوین و اشاعه آنها در مجموعه فعالیتهای اقتصادی و تولیدی تاثیر شگرفی بر خلق ارزش داشته و یکی از عوامل مهم و تاثیرگذار بر پیشرفت و ارتقای کسب‌وکارهای تولیدی خرد،کوچک و متوسط محسوب می گردد. به طوریکه این مسئله باعث گردیده روشها و ابزارهای متفاوتی در  جهان جهت  توسعه فناوری و تسریع در شکل گیری توانمندیهای فناوری و همچنین اشاعه و تسری آنها به فعالیتهای صنعتی و  اقتصادی به کار گرفته شود. سیاست دولت‌ها در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه، تقویت و ارتقای بنیه علمی و فنی شرکت‌های فراهم‌کننده خدمات فناوری، تحقیق و توسعه و ایجاد بستر مناسب جهت هر چه تخصصی‌تر شدن فعالیت آن‌ها است، اهمیت بحث از آنجا ناشی می شود که بخش فناوری وتحقیق و توسعه یکی از ضروریات توسعه کسب و کارها در دنیای امروز است.

شهرک های فناوری به عنوان یکی از نهادهای اجتماعی موثر در امر تجاری سازی و توسعه فنّاوری و به تبع آن، توسعه اقتصاد دانش‌مدار و اشتغال‌زایی تخصصی مورد توجه بسیاری از کشورهای جهان واقع شده است. شهرک های فنّاوری، محیط‌هایی مناسب برای استقرار و حضور حرفه‌ای کسب و کارهای فناور تولیدی، واحدهای تحقیق و توسعه صنایع، مشاورین خبره و موسسات پژوهشی و آموزشی است که در تعامل سازنده با یکدیگر  به فعالیت­های مرتبط با حوزه تخصصی شهرک اشتغال دارند. هدف نهائی این همنشینی، ایجاد هم افزایی و تجاری سازی فنّاوری و تسهیل فرآیند جذب، ارتقا و انتشار آن است به نحوی که تمامی و یا بخش‌های عمده‌ای از فعالیت­های تجاری سازی فنّاوری در این شهرک ­ها به صورت حرفه‌ای قابل انجام باشد. اهّم این فعالیت­ها شامل تحقیق و توسعه، تولید محصولات با فناوری برتر،خدمات آزمایشگاهی، استانداردسازی، بازاریابی و عملیات مشاوره ای برای توسعه بازار محصولات فنّاوری در عرصه تولید صنعتی و همچنین عرضه سایر خدمات تخصصی می‌باشد.  همکاری­های بین‌المللی برای استفاده از تجارب جهانی و همچنین صدور محصولات و خدمات به بازارهای فنّاوری جهان از اهداف راهبردی شهرک های  فنّاوری  است.

در کشور جمهوری اسلامی ایران با توجه به ماموریت های ویژه سازمان صنایع کوچک و شهرک های صنعتی ایران درایجاد زیر ساخت مناسب شامل امکانات فیزیکی و خدمات نرم افزاری به منظور توسعه فناوری و ارتقای توان رقابت پذیری واحدهای صنعتی و همچنین حمایت از واحدهای فناور و دانش بنیان ، ایده های کارآفرینانه و تجاری سازی نتایج تحقیقات و همچنین ایجاد بستر مناسب تحقیق و توسعه و تسهیل فعالیت متخصصین و محققین ، با استناد به موارد قانونی، مطالعات ایجاد شهرکهای فناوری به طور جدی از سال 78 در دستور کار سازمان و شرکتهای استانی منتخب قرار گرفت.

تعریف شهرک فناوری:شهرک فناوری مجموعه ای است که ضمن فراهم آوری زیر ساخت مناسب برای استقرار واحدهای فناور تولیدی ، خدماتی و مشاوره ای  با گرد آوری و تجمیع  اجزای دخیل در توسعه فناوری زمینه ارائه حمایتهای نرم افزاری لازم جهت ایجاد کسب و کارهای تولیدی خرد،کوچک و متوسط مبتنی بر فناوریهای جدید را فراهم آورده و از طرف دیگر با اشاعه فناوریهای جدید در  کسب و کارهای تولیدی زمینه ارتقای توان رقابتی و توسعه فعالیتهای آنها را پدید می آورد.  

تصوير : شهرک فناوری قطعات خودرو تبريز

ضرورت ایجاد شهرک‌های فناوری :

· کسب وکارهای تولیدی(کسب وکارهای خرد، کوچک و متوسط) به عنوان موتور محرکه اقتصادی محسوب می گردند و نیازمند توجه و حمایت لازم می باشند.

· با توجه به ماهیت کسب وکارهای تولیدیوعدم وجود منابع و امکانات در دسترسی مستقیم به فناوریهای روز دنیا، سازمانهای متولی دولتی مسئول فراهم آوری زیر ساخت مناسب جهت خلق، توسعه و اشاعه فناوری در کسب و کارهای تولیدی می باشند.

·  وجود ضعف و خلا های فناوری باعث گردیده کسب و کارهای تولیدی نقش موثر و مورد انتظار در توسعه اقتصادی و تولید ناخالص ملی نداشته باشند.

·  الزامات موجود دراسناد بالادستی شامل سند چشم انداز و برنامه های توسعه خصوصا برنامه پنجم توسعه، تاکید ویژه در حمایت ازایجاد کسب وکارهای مبتنی بر فناوریهای جدید و همچنین ارتقا توان رقابت پذیری کسب وکارهای موجود دارد. 

·   سازمان صنایع کوچک به عنوان سازمان توسعه ای، متولی حمایت و توسعه ازحدود 99 درصد از کسب وکارهای تولیدی(صنفی و صنعتی) می باشدو بر اساس ماموریتها و فعالیتهای تعریف شده در اساسنامه سازمان می بایست در خصوص توسعه فناوری در کسب وکارهای تولیدی اقدام نماید.

·   تکمیل زیرساختها و توسعه خدمات نرم افزاری در شهرک های صنعتی

  اهداف کلان ایجاد شهرک های فناوری:

·   تسهیل و حمایت در نفوذ و اشاعه فناوریهای جدید در کسب وکارهای تولیدی

·  ارتقاءوبهبودساختار کسب و کارهای تولید ی از طریق تجهیز آنها به فناوری های برتر

 .نهادینه  سازی وکارآمدنمودن فرایندهای تولید،انتقال،جذب،بومی سازی واشاعه فناوریهای نوین

·  استقرارنظام تجاری سازی وگسترش کارآفرینی منجر به تولید ثروت در جامعه

·  تسهیل ارتباطات وجریان دانش میان نهادهای دولتی، واحدهای تولیدی فناور، موسسات تحقیق و توسعه و مراکزآموزشی و پژوهشی و توسعه فعالیت آنها

·کمک به ایجاد و رشدکسب و کارهای تولیدی مبتنی بر فناوری با تاکید بر تولیدکنندگان بخش خصوصی

 .  کمک به تحقق اهداف و اسناد بالا دستی (سند چشم انداز20 ، سند راهبردی توسعه صنعتی کشور،برنامه پنجم توسعه، سند توسعه علم و فناوری کشور و ... ) در حوزه تولید و صادرات محصولات دانش بنیان و با ارزش افزوده بالاتر

·  کمک به توسعه اقتصادی مناطق و کل کشور

 

ماموریت های کلان شهرک های فناوری

·   بررسی و رصد فعالیت کسب و کارهای تولیدی در حوزه تخصصی شهرکهای فناوری و ارائه پیشنهاد و برنامه عمل توسعه و ارتقای آنها

· کمک به ارتقای دانش فنی کسب وکارهای تولیدی به منظور رقابت در عرصه جهانی 

·   سازماندهی برای ارائه خدمات موثر و مورد نیاز به کسب و کارهای تولیدی به منظور کمک به رشد آنها

· ایجاد زمینه مناسب فعالیت متخصصین و مشاورین در حوزه تخصصی شهرک

·  ایجاد زمینه مناسب تحقیق و توسعه و انجام فعالیتهای پژوهشی و تحقیقاتی کاربردی در زمینه تخصصی شهرک فناوری

·  ایجاد و فضای مناسب جهت تجاری سازی ایده ها

·  تسهیل در امر انتقال فناوری

· تکمیل زنجیره انتقال دانش و کاربردی نمودن آن از طریق ایفای نقش واسط بین کسب و کارهای تولیدی و مراکز تولید علم ، دانشگاهها،پارکهای علم و فناوری، متخصصین و مشاورین

·   تقویت مزیت های موجود در منطقه و ایجاد مزیت های مضاعف با هدف توسعه محلی

·   ایجاد قطب تخصصی و ارائه خدمات و حمایت های لازم به صنایع سراسر کشور با هدف توسعه ملی در زمینه تخصصی

·   همکاری و تعامل موثر با مراکزپژوهشی ، علمی و دانشگاهی،پارکهای فناوری و متخصصین در داخل و خارج از کشوربا هدف توسعه صنعتی در سطحمنطقه ای ، ملی و بین المللی

 

 ویژگی های شهرک های فناوری:

·   قابلیت دسترسی ساده به آن بصورت فیزیکی و مجازی

·    دارای ساختار ستادی کوچک ولی توانمند و مدیریت با تجربه در راهبری امور فناوری

·  دارای توان تدارک امکانات و خدمات با ارزش افزوده بالا

·   دارای زیرساخت های مناسب تأسیساتی و شهری و شبکه های ارتباطی و مخابراتی

·    دارای دسترسی مناسب از قبیل اتوبان ، فرودگاه ، راه آهن

·   دارای معماری نوین ساختمانی و محیط آرام و دلپذیر

·    گرایش به خودگردانی در نگهداری شهرک و پشتیبانی دولت در راهبری نرم افزاری

·  بکارگیری حداکثر توان بخش خصوصی در تکمیل اجزا آنها

·   ایجاد آنها بر اساس نیاز واقعی کسب و کارهای تولیدی به فناوری های جدید

·      هم جواری با قطب های صنعتی ،دانشگاهی در کلان شهرهای کشور

 

 اجزای شهرک فناوری

·  مراکز خدمات فناوری و کسب وکار

·  آزمایشگاه ها

·   مراکز تحقیق و توسعه

·   مرکز رشد

·   بخش استقرار واحدهای تولیدی (اراضی ، کارگاههای آماده)

·   مرکز آموزشی

·   مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات

·    نمایشگاه

·   مراکز عمومی و خدماتی

تبصره : اجزای فوق الذکر برگرفته از الگوی عمومی شهرکهای فناوری می باشد. نوع دقیق اجزا و طراحی آنها بر اساس نیازهای مخاطبین هر شهرک ، شرایط و ظرفیت های موجود در حوزه تخصصی و مطالعات مربوطه تعیین می گردد.

 

سیاستهای کلان در ایجاد  و راهبری شهرک های فناوری

·    شهرک فناوری، ابزاری جهت توسعه کسب و کارهای تولیدی در زمینه های استراتژیک و مورد تأکید در اسناد بالادستی کشور مبتنی برپتانسیل ها و مزیت های ملی ومنطقه ای محسوب می گردد و نیازمند تأمین زیرساخت های خاص جهت تولید محصولات با فناوری بالا است ، به نحوی که همه این امکانات در شهرک های صنعتی معمول موجود نمی باشد. لذا با توجه به نیازمندی این شهرک ها به منابع مالی عمده لازم است قبل از اقدام به اخذ هرگونه مصوبه وتصمیم بر ایجاد شهرک فناوری، ضرورت  ایجاد آن بر اساس مطالعات امکان سنجی و توجیهی محرز گردد.

·  هرشهرک فناوری می تواند در یک یا چند حوزه تخصصی بنابر اولویت های منتج از مطالعات فعالیت نماید.

·  دامنه فعالیت شهرک های فناوری در سطح ملی تعریف می شود و بدیهی است تاثیر گذاری منطقه ای ومحلی را نیز در بر دارد.

·  از آنجاییکه یکی از مهمترین وظایف شهرک های فناوری ایجاد رابطه مناسب فی مابین مراکز دانشگاهی و پژوهشی، متخصصین،مشاورین صنعتی و کسب و کارهای تولیدی  می باشد، وجود ظرفیت های لازم از نظر موارد فوق الذکردر مجاورت  محل ایجاد شهرک های فناوری ضروری است.

تبصره : با توجه به نگرش جامع در ایجاد شهرک های فناوری حاضر و با هدف توسعه ورونقفعالیت های این شهرک ها، بایستی کلیه نیازهای واحدهای کسب و کارهای تولیدی کشور در حوزه تخصصی مربوطه از طریق شهرک های فناوری موجود برطرف گردد و از ایجاد شهرک های فناوری جدید جداً خود داری شود.

·   در حالت کلی،اجزا شهرک های فناوری به غیر از زیرساخت ها و مرکز خدمات فناوری و کسب و کار با سرمایه گذاری بخش خصوصی احداث و راه اندازی می گردند، اما با توجه به شرایط اختصاصی هر شهرک و در صورت نیاز، احداث برخی از اجزا توسط سازمان و یا با مشارکت سازمان با بخش خصوصی با توجه به مطالعات هر شهرک ومنوط به مجوز و مصوبه هیات مدیره سازمان امکان پذیر می باشد.

·   شهرک های فناوری به تعداد محدود در قطبهای علمی، دانشگاهی،‌ صنعتی و فناوری کشور با مأموریت ملی احداث و مورد بهره برداری قرار می گیرند.

·  وسعت شهرک های فناوری حداکثر 30 هکتار می باشد.

 

در حال حاضر 6 شهرک فناوری در سطح کشور به بهره برداری رسیده است :

·  شهرک فناوری صنایع غذایی و بیوتکنولوژی شمال شرق کشور (در مجاورت شهر مشهد) (http://www.foodtechpark.com)

·   شهرک فناوری قطعات خودرو در مجاورت شهر تبریز

·    شهرک فناوری صنایع غذایی و الکترونیک ارومیه (http://www.urmiatechpark.ir)

·   شهرک فناوری کانی غیرفلزی همدان

·   شهرک فناوری صنایع شیمیایی و پتروشیمی درمجاورت شهر شیراز (http://www.stpci.ir)

·   شهرک فناوری اصفهان در مجاورت شهر اصفهان (http://isfahaniec.ir/s/MainTechFa/55)

جهت کسب اطلاعات بیشتر درباره هر شهرک به وب سایت آن مراجعه نمایید.